यमुना जेव्हा जेव्हा गावात यायची, तेव्हा तिची पावलं नकळत गावाच्या कडेला वळायची. तिथं एक छोटीशी टेकडी होती, मातीची, झाडांनी वेढलेली, आणि काळाच्या ओघात थकलेली. त्या टेकडीवर प्राचीन काळातलं एक मंदिर होतं. कुणी सांगितलं नव्हतं तिला तिथं जायला; तरीही तिचं मन तिथंच ओढलं जायचं.
मंदिराची पायरी चढताना तिचं काळीज नेहमीच भरून यायचं. त्या दगडी पायऱ्यांवरून चालताना तिला वाटायचं, आपण फक्त वर चढत नाहीये, तर आठवणींच्या खोल गर्भात उतरतोय.
हे मंदिर फक्त देवासाठी नव्हतं, ते साक्षीदार होतं.
याच मंदिरात, या टेकडीवर, तुका आणि यमुनाची भेट झाली होती.
तुका गावातला साधा मुलगा. वडिलांची लहानशी शेती, आईचं कष्टाचं आयुष्य. त्याच्या हातात कायम मातीची रेघ होती. तो कमी बोलायचा, पण जेव्हा बोलायचा तेव्हा त्याच्या शब्दांत प्रामाणिकपणा असायचा. यमुना मात्र वेगळी होती, श्रीमंत घरातली, नाजूक, शिकलेली, डोळ्यांत स्वप्नं घेऊन फिरणारी.
सुरुवातीला त्यांच्या भेटी योगायोग होत्या. यमुना देवाला नमस्कार करायला यायची, तुका मंदिर साफ करायला. हळूहळू ते योगायोग सवयी झाले. रोज संध्याकाळी, सूर्य मावळतीला झुकला की, दोघं त्या टेकडीवर भेटू लागले.
मंदिराच्या घंटानादात त्यांचं बोलणं हरवायचं. ते मोठ्या स्वप्नांची चर्चा करत नसत; ते साध्या गोष्टी बोलायचे पावसाबद्दल, शेतीबद्दल, आयुष्याबद्दल. पण त्या साधेपणातच प्रेम रुजत गेलं.
तुका जाणून होता आपली गरिबी. यमुना जाणून होती आपली मर्यादा. तरीही दोघं त्या सत्यापासून दूर पळत होते. मंदिराच्या सावलीत त्यांना सगळं शक्य वाटायचं. पण गाव लहान असतं आणि अफवा वेगाने पसरतात. यमुनाच्या घरात तिचं लग्न ठरल्याची बातमी आली. श्रीमंत घराणं, मोठा व्यवसाय. घरात आनंद होता; फक्त यमुनाच्या मनात शांतता नव्हती. तिने शेवटच्यांदा मंदिरात येऊन देवापुढं डोळे मिटले. त्या दिवशी तुका आला नाही. तो आला असता, तर कदाचित ती कोसळली असती.
लग्नानंतर यमुना गावातून निघून गेली. टेकडी ओस पडली. मंदिर शांत झालं. तुकाचं आयुष्य मात्र तिथंच थांबलं. तो रोज मंदिरात जायचा, एकटाच. देवाला काही मागायचा नाही; फक्त बसून राहायचा. कधी कधी त्याला वाटायचं, यमुना अजूनही त्या पायऱ्या चढत येईल.
पण एक दिवस गावात बातमी आली, तुकाचं निधन झालं. कारण कुणालाच नीट माहीत नव्हतं. कुणी आजार म्हणालं, कुणी दु:ख. पण तुकालाच कारण माहीती; तो फक्त वेदना सोबत घेऊन गेला होता. तुकाचे अश्रू जणू टेकडीच्या मातीत मिसळून गेले. आता तुका या दुनियेत नव्हता, होत्यात फक्त आठवणी
आता यमुना गावात आली की, तिला ते सगळं आठवतं. मंदिर, टेकडी, तुका आणि अपूर्ण राहिलेलं प्रेम. मंदिराच्या दगडांवर हात फिरवताना तिच्या डोळ्यांत पाणी येतं. ती रडते नशिबावर, समाजावर, आणि त्या प्रेमावर, ज्याला नाव मिळालं नाही. मंदिर अजूनही उभं आहे. टेकडी अजूनही तिथंच आहे. फक्त काही प्रेमकथा देवाजवळ जाऊनही पूर्ण होत नाहीत त्या फक्त आठवण बनून राहतात. समाजाच्या भिंती कधी कधी माणसांपेक्षा उंच असतात. प्रेम देवळात फुलतं, पण जगाच्या वास्तवात कोमेजतं. तरीही काही आठवणी माणसाला आयुष्यभर माणूस म्हणून जिवंत ठेवतात.
